روبات‌ها و آندروییدها در سینما و ادبیات چه کارها که نکرده‌اند!

کلمه‌ی روبات اولین بار در نمایشنامه RUR   نوشته کارل چاپک   [1] به معنی انسان مکانیکی استفاده شده است. ریشه این لغت در زبان اهالی چک، کلمه‌ی «رابوتا» به معنی کارگر است. روبات در ادبیات علمی‌تخیلی به صورت‌های متفاوت دیده شده است. از شخصیت‌های کاملاً منفی بگیرید تا دانیل اولیوا منجی بشریت. معمولاً فرض بر این است که روبات موجودی است مکانیکی با ظاهری شبیه انسان و مغزی الکترونیکی. اما روبات‌های مختلف لزوماً با این تعریف تطابق ندارند. به طور کلی هر موجود مصنوعی هوشمند خودگردان [2] را می‌توان روبات دانست. روبات‌های حاضر در ادبیات دارای اندام‌های الکترومکانیکی، بیومکانیکی یا حتا کاملاً بیولوژیک هستند. به روبات‌های بیولوژیک معمولاً آندروید [3] (انسان‌نما) گفته می‌شود. بسیاری از روبات‌های مشهور ادبیات حتا به شکل انسان هم نیستند و برای مأموریت خاص خود طراحی شده‌اند.

در زیر بعضی از روبات‌ها و آندرویدهای حاضر در ادبیات و سینمای علمی‌تخیلی و ماجراهاشان معرفی می‌شوند.

 

دانیل اولیوا (دنیای بنیاد [4] - آیزاک آسیموف [5]): روبات انسان‌نمایی که در حدود سال‌های 3500 میلادی توسط هان فاستولف [6] و همکارش دکتر راج نمنه سارتون [7] در سیاره‌ی زمین طراحی و ساخته شد. مأموریت اصلی دانیل ورود به جامعه زمین بود، اما اولین مأموریت رسمی‌اش حل مسأله قتل طراحش دکتر سارتون شد. او در این مأموریت با کارآگاه زبده‌ی زمینی، الایجا بیلی [8] همکاری می‌نمود. در سال‌های بعد او باز هم در مأموریت‌های دیگر کارآگاه بیلی در سولاریا [9] و اورورا [10] با او همکاری داشت. پس از مرگ بیلی و با استناد به وصیت او و کمک‌های فکری جیسکارد، دانیل قانون صفرم روبات‌ها را تدوین نمود؛ قانونی که بنا بر آن آسیب زدن به انسان‌ها به منظور حفظ بشریت مجاز است. سال‌ها بعد جیسکارد پیش از نابودی کامل، قدرت‌های ذهنی خود را به دانیل منتقل نمود. از آن تاریخ تا حدود 20 هزار سال بعد در تمام تاریخ شناخته شده‌ی کهکشان، دانیل به صورت‌های مختلف با توانایی‌های ذهنی خاص خود و قانون صفرم به دنبال تأمین سعادت ابدی برای بشریت بود. در این راه او علم روان‌تاریخ‌شناسی را که پایه‌ی آن را فاستولف گذارده بود، به وسیله هری سلدون [11] تکمیل نمود. همچنین او با مشاهده‌ی سقوط امپراتوری کهکشانی به کمک محاسبات روان‌تاریخی در راه تأسیس بنیاد اول و دوم و تسریع تشکیل امپراتوری دوم کهکشانی اقدام نمود. همزمان با توسعه‌ی بنیادها، دانیل دنیای گایا را تأسیس نمود که در حدود سال 500 بنیادی به عنوان جانشین بنیاد دوم هسته‌ی تشکیل کهکشان آتی شد.

دانیل در بسیاری از داستان‌های دیگری که در دنیای بنیاد نوشته شده‌اند، حاضر بوده و مهم‌ترین شخصیت آفریده‌ی آسیموف است.

دانیل در سال 500 بنیادی حدود 22 هزار سال سن داشت و خود پیش‌بینی نمود که چند صد سال دیگر بیشتر نمی‌تواند زنده بماند.

 

جیسکارد رونتلوف [12] (دنیای بنیاد آیزاک آسیموف): جیسکارد رونتلوف روبات ساده‌ای ساخت هان فاستولف، روبات‌شناس سرشناس اورورایی است که در حدود سال 3480 میلادی طراحی و ساخته شد. فاستولف آن را به عنوان روبات مدل و دم دستی در اختیار دختر خود واسیلیا [13] قرار داد. واسیلیا هم که از همان اوان کودکی استعداد خاصی در برنامه‌ریزی و ساخت چیپ‌های روباتی داشت، مرتباً چیپ‌ها و مدارهای جدید به مغز جیسکارد اضافه می‌کرد. در طی یکی از این تغییرات، به صورت کاملاً اتفاقی، جیسکارد صاحب توانایی‌های ذهنی خاصی گردید که البته ماهیت این توانایی‌ها تا سال‌ها برای خود او هم مبهم بود. بعد از مرگ فاستولف، مالکیت جیسکارد و دانیل به گلادیا دلمار [14] دخترخوانده‌ی او رسید.

جیسکارد با کمک قدرت تفکر و استدلال برتر دانیل اولیوا، قانون صفرم روباتی را تدوین نمود. او با توسل به این قانون مانع از نابودی سریع زمین توسط دشمنان فضایی آن شد، اما آسیب دائمی به مغز دو انسان، منجر به نابودی مغز جیسکارد شد (حدود سال 3700 م.). جیسکارد قبل از از کار افتادگی کامل، توانایی‌های ذهنی خود را به دانیل منتقل نمود تا او به کمک این توانایی‌ها از آینده‌ی بشریت در کهکشان محافظت نماید.

جیسکارد مؤثرترین روبات کهکشان در تاریخ بنیاد است، حتا توانایی‌های خارق‌العاده‌ی دانیل و عمر طولانی او هم مدیون جیسکارد است.

 

دورس ونابیلی [15] (دنیای بنیاد آیزاک آسیموف): روبات انسان‌نمایی است که توسط دانیل اولیوا ساخته شد. او ظاهراً استاد تاریخ در دانشگاه استریلینگ [16] ترانتور [17] بود. او در این دانشگاه با هری سلدون آشنا شد و به دستور دانیل با عنوان ظاهری همکار تحقیقاتی (و بعدها همسر) و در واقع محافظ شخصی، با او همراه شد. به دلیل قدرت بدنی خارق‌العاده و سرعت عملی که داشت به او لقب ماده‌ببر داده بودند. الار، خائنی در میان همکاران سلدون، دورس را در تله انداخت و با تابش اشعه‌ی رادیواکتیو سعی در نابودی او داشت که دورس او را کشت. این قتل و تابش اشعه در مجموع منجر به مرگ دورس شدند.

در مجموعه‌ی سه‌گانه‌ی بنیاد دوم بیان شده است که دانیل موفق شد مغز دورس را بازسازی کند و او را به زندگی برگرداند، اما دورس هرگز نتوانست برنامه‌ریزی اولیه‌اش را با وظایف جدید تطبیق دهد و در نهایت از خدمت دانیل خارج ‌شد.

 

استفان بیرلی [ 18] (مجموعه روباتی آیزاک آسیموف): روبات انسان‌نمایی که ابتدا وکیل و بعد شهردار نیویورک شد. او به دلیل عدم استفاده از خشونت و درخواست مجازات اعدام و رفتارهای خاصی که داشت، به روبات بودن مشهور شده بود و مخالفین او در انتخابات شهرداری نیویورک تمام سعی خود را برای کشف راز او نمودند، اما هرگز نتوانستند اثبات کنند که او روبات است. ایشان حتا آزمایش با اشعه‌ی ایکس و روش‌های روانشناختی را هم استفاده نمودند. در نهایت او با زدن فردی حین سخنرانی انتخاباتی، انسان بودن خود را ثابت کرد و به راحتی در انتخابات پیروز شد. هر چند بعدها سوزان کالوین [19]، روان‌شناس روبات مشهور، ادعا نمود مضروب هم روبات بوده و بیرلی قانون اول روباتی را نشکسته است. بیرلی بعدها به دست رئیس دولت سیاره‌ی زمین به پست هماهنگ‌کننده‌ی جهانی منصوب شد.

 

اندرو مارتین [20] (مجموعه‌ی روباتی - آیزاک آسیموف): روباتی با کد سریال NDR که به دلیل خطایی در مدارهای مغزی‌اش دارای خلاقیت هنری و حس کنجکاوی بود. این احساسات مسیر زندگی او را تغییر دادند، تا جایی که وارد علم تولید اندام‌های مصنوعی شد و با تغییر اندام‌های خود با اندام‌های مصنوعی بیولوژیک، کم‌کم در ظاهر به یک انسان تبدیل شد. او در جشن تولد صد و پنجاه سالگی با ظاهر یک انسان کامل و ثروتمند (از راه فروش اندام‌های مصنوعی) حاضر شد و با عنوان روباتی صد و پنجاه ساله از او تقدیر شد. مردم و حکومت او را به خاطر مغز پوزیترونیک مصنوعی به عنوان انسان قبول نداشتند. در نهایت او به این نتیجه رسید که انسان‌ها از انسانی با عمر طولانی روباتی متنفرند، به همین دلیل به کمک روبات جراحی تصمیم گرفت موجب استهلاک اتصالات عصبی مغزش شود تا کم‌کم پیر شده و بمیرد. بدین ترتیب در جشن تولد دویست سالگی‌اش با اندامی لرزان و روی صندلی چرخدار حاضر شد و در همان مجلس، پارلمان سیاره‌ای او را به عنوان یک انسان شناخت و از او به عنوان تنها انسان دویست‌ساله‌ی جهان تقدیر کردند. مدت کوتاهی بعد از این مراسم اندرو مارتین، مرد دویست ساله [21]، فوت نمود. زندگی‌نامه‌ی او در کتاب مرد پوزیترونی و فیلم مرد دویست ساله تعریف شده است.

 

ماروین، آندرویدِ پارانوید [22] ( راهنمای مسافران مجانی به کهکشان [23] - داگلاس آدامز [24]): روبات کشتی فضایی قلب طلا [25]. ماروین نمونه‌ی رد شده‌ای از تولیدات شرکت سایبرنتیک سیریوس است که دچار افسردگی و بی‌حوصلگی شدید است. دلیل این مشکل هم به گفته‌ی خودش ظاهراً این است که او مغزی به اندازه یک سیاره دارد که به ندرت می‌تواند از آن استفاده کند. البته در واقع مهم‌ترین مشکل او این است که هیچ کاری نمی‌تواند ذره‌ای از توانایی مغزی او را اشغال کند. ماروین با شکست‌نفسی ادعا می‌کند که سی هزاربار از انسان باهوش‌تر است. یک بار که روبات‌های بلیکوز کریکیت [26] او را ربودند و به کامپیوتر جنگی هوشمند خودشان متصل نمودند، ماروین توانست فوراً استراتژی جنگی کل سیاره را محاسبه کند و تمام مشکلات اساسی جهان در زمینه‌های ریاضیات، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، جامعه‌شناسی، فلسفه، لغت‌شناسی و هواشناسی را سه بار حل کند. البته مشکل خودش باز هم حل نشد. در این بین چند ترانه‌ی لالایی هم سرود که ظاهراً مشکل‌ترین قسمت این عملیات بوده است.

 

شرایک [27] (هایپریون [28] - دن سیمونز [29]): شرايك آفريده‌ی مرموز و اسطوره‌اي دن سيمونز است. توصيف ظاهر او آن‌گونه كه در كتاب آمده، بدين شرح است: قامتي فلزي بيش از سه متر، با چهار بازو و تيغ‌هاي بران فراوان بر نقاط مختلف بدن. آرواره وحشتناكي با رديف‌هاي متعدد دندان‌هاي خنجري و چشماني سرخ آتشين. شرايك را کامپیوتر–خدا (هوش غائی [30]) در آینده ساخته و توسط مقابر زمان آنتی‌آنتروپیک سياره‌ی هايپريون به گذشته و زمان حال فرستاده ‌است. شرايك صاحب درختي است فلزي كه بندگان خويش را بر آن مي‌آويزد و بدون آن كه مرگ را به آن‌ها عطا كند، به رنج ابدي دچار مي‌كند. گروهي از انسان‌ها او را مي‌پرستند و در دسته‌هايي که تعدادشان به شمار اعداد اول است، به زيارت او مي‌روند. شرايك آرزوي يك نفر را برآورده مي‌كند و بقيه را به زجر ابدی بر درخت شرايك محكوم مي‌كند. قدرت و جسارت شرايك از شخصيت سرهنگ قدرتمند ارتش هژموني انسان‌ها، سرهنگ فدمان كساد [31] گرفته شده است. شخصيت شرايك از سرهنگ كساد گرفته شده و در نقطه‌اي از زمان آينده هم به دست سرهنگ كساد نابود مي‌شود.

در كتاب انديميون [32]، شرايك با قدرت تمام از آينیا [33]، مسيحاي انسان‌ها در مقابل قاتلين كليساي كاتوليك محافظت مي‌كند و در مواقع مختلف با حمله به قاتلین تعقيب‌كننده‌ی آينیا، تلاش‌هاي ايشان را ناكام مي‌گذارد، هر چند در بعضي موارد تعقيب شوندگان (آينیا، رائول انديميون [34] و آندرويد بتيك [35]) حتا متوجه حمله‌ی دشمنان و دفاع شرايك هم نمي‌شوند.

هدف از آفرینش شرایک دقیقاً مشخص نیست و در قسمت‌های مختلف کتاب توضیحات متفاوتی و بعضاً متضادی ارائه شده است.

 

آندرويد بتيك (هايپريون - دن سيمونز): آندرويدها نژادي شبيه انسان‌ها هستند كه توسط انسان‌ها براي خدمت به ايشان آفريده شده‌اند. مهمترين مشخصه‌ی آندرويدها رنگ آبي پوست ايشان است، اين رنگ بدين سبب انتخاب شده است كه هيچ‌نژادي از انسان‌ها در طول تاريخ چنين رنگ پوستي نداشته‌اند. آندرويدها در دسته‌هاي پنج نفري توليد مي‌شوند و آموزش داده مي‌شوند. اين گروه‌ها كه خود را خواهر و برادر مي‌دانند و در مدت 7 سال به بلوغ مي‌رسند و براي خدمت اصلي آماده مي‌شوند. آندرويدها مريض و پير نمي‌شوند و نمي‌ميرند مگر به دليل حادثه. پوست ايشان بسيار كلفت و مقاوم است و بدن ايشان به اكسيژن و غذاي كمتري نسبت به انسان‌ها نياز دارند و به دليل اين خواص مي‌توانند در فشار بسيار پايين جو فوقاني سيارات هم تا مدت زیادی كار و فعاليت كنند.

آندرويد بتيك آندرويدي قديمي است كه توسط پادشاه بيلي غمگين [36] استخدام شده بود و به مأموريت آبادسازي سياره‌ی هايپريون و ساختن شهر شعرا فرستاده شد. بعد از نابودي شهر شعرا، او به خدمت گروه‌هاي زائرين شرايك در آمد و پس از اتمام آخرين زيارت، به خدمت شاعر بزرگ و سالخورده، مارتين سيلنوس [37] در آمد و حدود 250 سال هم به او خدمت كرد. در زمان ظهور آينیا و اعزام رال انديميون به كمك او، بتيك هم به بهانه‌ی يافتن خواهران و برادرانش به همراه ايشان رفت و در طول مأموريت غيرممكن انديميون، با توانايي‌هاي خاص و قدرت بالايش خدمات برجسته‌ی مهمي ارائه نمود كه براي بقاي گروه حياتي بود. در اولين حمله‌ی قاتل اعزامي كليسا، دست راست او از ميان ساعد قطع شد و تا آخر عمر با يك دست زندگي مي‌كرد.

 

مهنموتِ (و یا احتمالاً محمود) اروپایی [38] (ایلیوم / اولیمپوس [39] - دن سیمونز): روباتي كوچك و انسان‌نما كه جزو گروه اعزامي موراوك‌ها [40] (نژادی از روبات‌هاي بيومكانيكال ساكن اقمار مشتري) بود. او عاشق ادبيات قديم انسان‌ها، به خصوص نمايشنامه‌هاي شكسپير بوده و بزرگ‌ترين لذت او در حال انجام مأموريت‌هاي انفرادي در درياهاي تاريك اروپا، خواندن اشعار شكسپير از بر بود. او داراي يك زیردریایی به نام «بانوی تیره» بود كه براي كار در درياهاي پرفشار اروپا طراحي شده بود و قرار بود با آن در درياهاي مريخ به انجام مأموريت بپردازد؛ اما در اولين حمله‌ی خدايان باستاني المپ كشتي او صدمه شديدي ديد و موفق به انجام مأموريت نشد. مهنموت با کمک اورفو سعی نمودند به هر وسیله‌ی ممکن مأموریت خود در مریخ را به اتمام رسانند.

 

اورفوی آیویی [41] (ایلیوم / اولیمپوس - دن سیمونز): روبات 1200 ساله‌ی زره‌پوش که 6 متر طول و هشت تن وزن دارد. شکل او شبیه خرچنگ نعل‌اسبي است و برای کار در محیط سولفوری قمر یو و فضای خالی اطراف آن طراحی شده است. اورفو از طرفداران اشعار پروست است. او هم همراه دوستش مهنموت به مأموريت مريخ فرستاده شد، اما در حمله خدايان آسيب شديدي ديد و غير از مدار ارتباط راديويي برد كوتاه، بقيه‌ی سنسورهاي مكانيكي، مغناطيسي و بيولوژيكي او نابود شدند. اما او با همين وضعيت به ادامه‌ی مأموريت پرداخت. در پایان کتاب او تعمير شد و غير از اندام‌هاي بيولوژيك، بقيه‌ی سنسورهاي او به حالت اول یا بهتر از آن برگشتند.

 

راشل [42] (بلیدرانر [43] ریدلی اسکات): آخرين ساخته‌ی الدون تيرل [44] طراح انسان‌نماها [45] است كه شماره مدل آن «نكسوس6» [46] است. تيرل براي ايجاد احساسات در انسان‌نماها و قابل‌كنترل نمودن آن‌ها، خاطراتي در ذهن آن‌ها مي‌كارد. خاطرات راشل هم متعلق به خواهرزاده‌ی تيرل است و راشل واقعاً باور دارد كه یک انسان و خواهرزاده‌ی تيرل است، اما تيرل تصور مي‌كند كه احتمالاً راشل به ماهيت خود مشكوك شده است.

بعد از اين كه راشل متوجه ماهيت خود مي‌شود، تيرل او را طرد مي‌كند و راشل به سمت دكارد [47] جذب مي‌شود كه مأموريت دارد او را از بين ببرد. اما سرانجام دكارد عاشق راشل مي‌شود. مأمور ديگري هم كه براي نابودي راشل اعزام مي‌شود، او را نمي‌كشد و فقط با پيغامي به ايشان خطر را اطلاع مي‌دهد. در انتهاي فيلم دكارد و راشل با يكديگر فرار مي‌كنند.

 

C-3PO (جنگ ستارگان): روباتی با توانایی‌های ارتباطی (آشنایی بیش از شش میلیون نوع ارتباط) که وظیفه‌ی اصلی آن ترجمه، راهنمایی و کمک به ارتباط بین افرادی از نژادها و فرهنگ‌های مختلف در کهکشان است. C-3PO را آناکین اسکای‌واکر [48] در زمان کودکی ساخته است. C-3PO به همراه R2-D2 از شخصیت‌های ثابت و همیشگی مجموعه جنگ ستارگان و کتاب‌ها و دنیای آن هستند.

 

R2-D2 (جنگ ستارگان جرج لوکاس [49]): تعمیرکار فضایی در مجموعه جنگ ستارگان. R2-D2 و C-3PO در طی این مجموعه با آناکین اسکای‌واکر، لوک اسکای‌واکر [50]، شاهزاده خانم لیا [51] و اوبی‌وان کنوبی [52] همراه بودند.

 

دیوید (هوش مصنوعی استیون اسپیلبرگ [53]): روباتي است به شکل یک پسربچه، محصول شركت سايبرترونيك [54] كه براي ابراز احساس عشق برنامه‌ريزي شده است. او توسط هنري و مونيكا سوينتن [55] به فرزندخواندگي پذيرفته مي‌شود. اما با درمان شدن پسر آن دو (مارتين) و نجات از مرگ، جدال بين اين دو برادر آغاز مي‌شود. در یکی از این دعواها، مارتين در استخري می‌افتد كه البته توسط اطرافيان نجات مي‌يابد، اما اين واقعه موجب بي‌اعتمادي هنري شده و او مونيكا را مجبور مي‌كند ديويد را به شركت توليد كننده پس دهد تا آن را نابود كنند. مونيكا تصميم مي‌گيرد به جاي نابود كردن ديويد، او را در جنگل رها كند. ديويد توسط گروهي از مخالفين روبات‌ها دستگير مي‌شود، ايشان قصد دارند او را نابود كنند اما در نهايت او موفق به فرار مي‌شود. او که روبات بودن خود را باور ندارد و مونیکا را مادر واقعی خود می‌داند، مصرانه به دنبال مونیکا می‌گردد تا بلکه او را بیابد.

 

پی‌نوشت‌ها:

[1] Carl Capek

[2] Autonomous

[3] Android

[4] Foundation Universe

[5] Isaac Asimov

[6] Han Fastolfe

[7] Roj Nemennuh Sarton

[8] Elijah Baley

[9] Solaria

[10] Aurora

[11] Harry Seldon

[12] Giskard Reventlov

[13] Vasilia

[14] Gladia Delmarre

[15] Dors Venabili

[16] Streeling University

[ 17] Trantor

[18] Stephen Byerley

[19] Susan Calvin

[20] Andrew Martin

[21] Bicentennial Man

[22] Marvin, the paranoid android

[23] The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy

[24] Douglas Adams

[25] Heart of Gold

[26] Bellicode Krikkit

[27] Shrike

[28] Hyperion

[29] Dan Simmons

[30] Ultimate Intelligence

[31] Colonel Fedmahn Kassad

[32] Endymion

[33] Aeanea

[34] Raul Endymion

[35] Android Bettik

[36] Sad King Billy

[37] Martin Silenus

[38] Mahnmut the European

[39] Ilium/Olympus

[40] Moravecs

[41] Orpheo of Io

[42] Rachel

[43] Blade Runner

[44] Elton Tyrell

[45] Replicant

[46] Nexus-6

[47] Deckard

[48] Anakin Skywalker

[49] George Lucas

[50] Luke Skywalker

[51] Princess Lea

[52] Obi-Wan Kenobi

[53] Steven Spielberg

[54] Cybertronics

[55] Henry & Monics Swinton